İlk
Amerika haritasını çizen ve ünü dünyayı saran büyük
denizci. Dayısı Kemal Reis'in yanında yetişti. Bir
amirallik makamı olan Hint Kaptanlığı payesine ulaştı.
Çıktığı seferlerde bütün Akdeniz'i ve Okyanusya'yı
yakından inceledi. Bu incelemeler ona iki büyük
eser kazandırdı: Akdeniz ve Amerika kıtası
haritaları. Akdeniz'e ait coğrafya bilgilerini
ve krokileri 1521 yılında yazdığı Bahriye
(veya Kitab-ı
Bahri) adlı eserinde topladı. O tarihte Akdeniz'e
dair başka eser yoktu. Denizciler hep bu eserden
faydalanmışlardır. Bu eseri Türk Tarihi Araştırma
Kurumu bir açıklama ile basmıştır.
Çizdiği
Amerika haritasına gelince. Bu dünyada ilk Amerika
haritası sayılmaktadır. Çünkü Amerika kaşifi Kristof
Kolomb'un Piri Reis'ten önce çizdiği harita kaybolmuştur.
Dünya denizcileri, Amerika kıtasının Atlas kıyıları
hakkındaki ilk bilgileri de Piri Reis'e borçludur.
Amerika
haritası, Piri Reis'in çizdiği dünya haritasının
kapsamı içindedir. 1513 yılında Gelibolu'da çizmiş,
1517'de de Mısır'ı fetheden Yavuz Selim I'e
sunmuştur. 1927 yılında Topkapı Sarayı Müzesi'nde bulunan harita bu eserdir. Bu buluş
bilim dünyasında büyük yankılar yapmış, harita birçok
Avrupa diline de çevrilmiştir. 1935 yılında Atatürk'ün
emriyle Devlet Matbaası'nda basılmıştır.
Piri
Reis 1475 yılında Gelibolu'da dünyaya geldi.
Dayısı (bazı kayıtlarda amcası) ünlü denizci Kemal
Reis'in yanında yetişti. Onun birçok seferine katıldı.
Bahriye Sancakbeyi (tümamiral) oldu. 1547'de Solak
Ferhat Paşa'nın Yemen Beylerbeyi (genel valisi)
olması üzerine onun yerine Hint Kaptanı oldu. Ayrıca
"Süveyş Kaptanı" ve "Mısır Kaptanı"
unvanları ile de adlandırılmıştır. Bu amirallik,
Hint Okyanusu, Basra Körfezi, Umman Denizi ve Kızıldeniz'deki
Türk donanmasının en yüksek makamıydı. Amiralliğin
merkezi de Süveyş Limanı'ydı.
O
çağda Osmanlı siyaseti Portekizlileri, Hint sularından
kovmak amacını güdüyordu. Hindistan'a Osmanlılar
asker bile çıkarmamışlardı. Piri Reis, 1548'de Süveyş'ten
bir filo ile ayrıldı. Asi Arapların eline geçen
Aden limanını yeniden Osmanlı idaresine bağladıktan
sonra Umman Denizi'ne çıktı. Portekizlileri Umman
Denizi'nden uzaklaştırmak için Kanuni Sultan Süleyman'dan
kesin buyruk alan Piri Reis'in 30 savaş gemisi vardı.
Yanına, sancak beylerinden Ali Bey'in komutasında
kara askeri de verilmişti.
Piri
Reis'in 30 gemisinden bir kısmı Hint Okyanusu'nda
müthiş bir fırtınaya yakalanarak battı. Süveyş'e
döndüğü zaman Mısır Beylerbeyi Mehmet Paşa'nın iftirasına
uğradı ve Kanuni'nin emriyle 1554 yılında
idam edildi. Kanuni, bu acele kararıyla yurdu değerli
bir varlıktan yoksun bırakmış hem de kanuniliğine
gölge düşürmüştür.
|