Geçen
on yıl boyunca Troya'nın
arkeolojik olarak saptanmış resmine bakışımız
oldukça değişti. Troya'da gerçekleştirilen çalışmalar, bu yerin tüm tarihini,
Tunç Çağı'nın kapsadığı 2000 yıl ya da Helenistik-Roma
dönemini kapsayacak araştırmaların da gelişmesini
destekledi. Bu, aksi yönde varsayımlara rağmen,
Troya'da arkeoloji çalışmasının
hiçbir zaman İlyada
veya Troya Savaşı hakkında
açıklama yapmak nedeniyle yapılmadığı anlamına
da gelir. Ancak, kaçınılmaz olarak Troya'da
kazı yapanlardan biri, sürekli 'Troya-İlyada-Troya Savaşı' ile meşgul durumdadır. Bütün bunlar olurken,
temel kaynak yüzyıllardır aynı kalsa da, Homeros
çalışmalarında da pek çok gelişme olduğu söylenebilir.
Ancak iki çalışma arasında temel bir ayrım meydana
getirilmelidir. Böyle yapmak, arkeolojinin, İlyada'dan,
Homeros çalışmaları tarafından doğruluğu saptanmış
kesin bilgileri kullandığı için, bu özel ve tek
konusunda saflıkla suçlanması gerektiği anlamına
gelmez. Buradan sağlanan bilgi, öncelikle, İlyada
Destanı'nın gerçekleştiği yerle; Homeros hayattayken
-ve hatta o öldükten sonraki yüzyıllarda da- etkileyici
bir şekilde varolmuş olan Troya
IV-VII tabakalarındaki hem yukarı hem de aşağı
şehir kalıntılarıyla ilgili.
|
Homeros
manzume olarak yazdığı Troya ve Odysseus'un
öykülerini Yunan halkına müzik eşliğinde
söylerdi. |
Homeros,
Troya için bir savaş
verilmiş olduğunu, dinleyicinin bildiğini baştan
kabul etmişti. İyi bilindiği gibi Homeros, genelde
Aşil'in gazabı ve bu
gazabın etkisini tasvir etmekle ilgileniyordu.
Bu nedenle o, Troya
ve sadece bir savaş olan olayı yalnızca insanlar
ve tanrılar arasındaki çatışmada bir sahne olarak
kullanır. Bununla birlikte İlyada,
arkeoloğun bakış açısından
tamamen farklı bir çerçevede yorumlanabilir. Teorik
olarak Homeros ya da aktaranlar, MÖ 8. yy'daki durumun 'tanığı' olarak görülebilir. Hem bu panorama hem de yerin kendisi gerçekten de, İlyada'nın yazıldığı MÖ 700'lerde bir sahne için çoğu detay
açısından uygun olurdu. Bu, Troya'ya
ve onu çevreleyen kırsalın Homerik
lakaplar (epitheta)
olarak bilinen göndermeler gibi, içinde bulunulan
zamanın gerçekliğiyle açık bir çelişki içinde
olmaması gerektiği anlamına gelir. Troya
çevresinde, çağdaş olan dinleyiciler ve sonrakilerin
olayın geçtiği yeri
en azından genel çizgileriyle hatırlayabilmeleri
gerekmekteydi; tam da Londra'nın, Edgar Wallece'ın
romanlarına fon olurken akla uygun görünmesi gibi,
bunun da akla uygun olması gerekmekteydi. Troya'nın (çevresiyle birlikte), arkeolojinin ortaya çıkardığı
şekilde, Homeros'un Iliada
destanının sahnesi olması hipoteziyle çelişen
bir şey yok. Arkeolojik bakış açısına göre, Homeros
zamanında Troya, çoğu
yıkılmış bir yerdi. Çevredeki bölgenin sakinleri
-o zamanlar bile söylence ile iç içe örülmüş olmalı-
'tapınak'ın üzerine çıkmak için yamacı tırmanırlarken
hayallerinde orayı canlandırabiliyorlardı. MÖ
7. yy'ın başlarından, yani Homeros'la aynı zamanlardan, Roma
İmparatorluğu'nun son günlerine kadar işlevini
yitirmemiş ahşap formlu bir tapınağı ikna edici
bir örnek olarak ortaya koyabiliriz.
|
Aşil,
Hektor'un cesedini tanrıça Athena'nın
gözetiminde Troya surlarına doğru sürüklerken. |
En
son arkeolojik bulgulara göre, Troya
şehrine 1180'de (Troya
VIIa veya VIi),
muhtemelen kaybedilen bir savaşın ertesinde (M.
Korfmann / Tübingen)
bir son konuldu. Bu çatışmanın O SAVAŞ olması
gerektiği anlamına gelmese de gelenek onu tam
da bu tarihe yerleştiriyor.
Eğer
Troya'ya bir Akha (Hellenler) saldırısı varsa
Homeros'un İlyada Destanı'na
konu olan bu savaşın MÖ 1200'den önceki bir zamanda
gerçekleşmiş olabileceği akla yakındır. Kenti
yenilgiyle zayıf düşüren ve Anadolu kapılarını
Trak budunlarına açan
zorlu bir ön Troya Savaşı,
Ekrem Akurgal'ın da kurgusuydu. Ancak bu büyük bilgin, son zamanlarında
böyle bir savaşa inanmayanların arasına katılmış;
"sorunun bir poetik fanteziden öteye gitmediğini" yazmıştır.
Troya
VIIa'da gerçekleşmesi
olası bu 'savaş'ta, Homer'in büyüleyici, usta
anlatımını çağrıştıran acımasız bir yok edişin
ve tümüyle terk edişin izlerini aramak da yanlışa
götürür, çünkü adı üstünde, o bir 'destan'dır.
Bilim
ve Ütopya'dan sadeleştirilmiştir.
|
